Religieuze versus profane muziek
Een belangrijk deel van wat we over oude muziek weten, danken we aan goed geschoolde monniken en monialen, die de noodzaak voelden om de rijker wordende liturgie op perkament vast te leggen. De overlevering van wereldlijke muziek is moeizamer gegaan. Dat komt onder meer omdat poëtische teksten, zodra ze een strak en herhaald schema aanhouden, per strofe op één melodie kunnen worden gezongen. Het rijmschema is bovendien vaak zo stabiel, dat de muziek inwisselbaar wordt: je kan het ene melodietje voor deze tekst ook voor die andere tekst gebruiken, en omgekeerd. Deze melodieën — deuntjes, zo je wil — waren goed genoeg bekend om niet per se genoteerd te hoeven worden. Wellicht daarom weten we bijvoorbeeld niet op welke melodieën de liederen van Hadewijch (dertiende eeuw) gezongen werden. Maar haar rijmschema’s kloppen zo wonderwel met de rijmschema’s van bepaalde wereldlijke trouvèreliederen, dat je de strofische liederen van Hadewijch met sprekend gemak — of zullen we zeggen: zingend gemak — op muziek van Thibaut de Champagne (1201-1253) of Moniot d’Arras (actief 1213-1239) kan zetten.
In de vorige alinea maakte ik onderscheid tussen wereldlijk en religieus repertoire, maar dat is een moderne reflex. De middeleeuwse wereld was doordrongen van het christelijke, zodat wat we vandaag wereldlijk noemen, toch altijd in christelijke context moeten zien. Dat zal later, in de renaissance, sterk tot uiting komen als het chanson verschijnt. De seculiere, soms zelfs expliciet sensuele inhoud van het chanson verhindert componisten als Johannes Ockeghem (ca.1410-1497) of Jacob Obrecht (ca.1457-1505) niet de melodieën van die chansons in hun religieuze muziek te verwerken.