Hoe gebeurde de samenstelling van het stadskoor?
Bart Patoor: ‘We organiseerden een aantal ontmoetingsdagen met samenzang en een persoonlijk gesprek. Op basis daarvan maakten we een selectie waarbij muzikaliteit, uitstraling en diversiteit (in leeftijd, geslacht en achtergrond) doorslaggevende criteria waren. Uiteindelijk hebben we Antwerpenaren met Afrikaanse, Zuid-Amerikaanse, Arabische, Perzische en Europese roots kunnen engageren om in het project te stappen. Dat was toch ook voor ons – als inclusieve organisatie met al wel een zekere achterban en lokale verwevenheid bij gemeenschappen van overal ter wereld en bij alle sociale lagen van de maatschappij - niet zo evident. We zijn in oktober begonnen met de repetities en het project loopt natuurlijk tot en met de voorstellingen in mei. Dat is een lange periode en vraagt veel engagement. Voor mensen in kansarmoede, die ook deel uit maken van onze groep, is dat bijvoorbeeld niet altijd evident. Onzekerheden over werk, huisvesting en familiale situatie zorgen voor onrust en zijn geen gemakkelijke voedingsbodem voor artistieke focus.
Het resultaat is een diverse groep zangers die niet noodzakelijk tot de traditionele middenklasse behoort. Nu we eindelijk terug samen kunnen repeteren in plaats van in kleine groepjes door corona, groeit de sociale cohesie. Mensen nemen met veel enthousiasme deel. Dat is heel puur, ze komen gewoon omdat ze graag zingen, als liefhebbers.’
Wat is jullie rol in het verhaal van de opera?
Bart Patoor: ‘Het stadskoor zingt in de vier dromen van het hoofdpersonage, de andere koren nemen er niet aan deel. Het zijn muzikale intermezzi, momenten van reflectie, statische muziek, zonder drive, die tegen de stuwende muziek van het reisverhaal ingaan. Het stadskoor is daar geen personage, maar vertolkt een sfeer, geïmproviseerd en zonder tekst, begeleid door orkest en electronica. In de dromen schreef de componist een akkoord of een noot, gaf hij een aanduiding van de sfeer, en mogen we improviseren. Dat verloopt natuurlijk altijd binnen een bepaald kader. We spreken af wie wanneer waar improviseert, afhankelijk van het gewenste karakter. Zo zijn er flarden uit de flamencotraditie die overgaan in het typische hoge geroep van Arabische vrouwen bij een bruiloft (genaamd Zaghrouta of Zagharid) terwijl de rest van het koor een akkoord vasthoudt. Op andere plaatsen worden er fragmenten van slaapliedjes in verschillende talen gepreveld. Heel interessant, maar tevens buiten de comfortzone van sommige zangers uit ons stadskoor die gewoon zijn om van een partituur zingen.
Daarnaast spelen we natuurlijk ook in het verhaal zelf en vertolken we het volk, bijvoorbeeld aan het einde van het eerste bedrijf als paus Urbanus II oproept tot de heilige oorlog en de scène uitmondt in een pogrom met Deus lo volt.
Voor de groep is dit echt een avontuur, ze zijn het niet gewoon om dit te doen. Ik ook niet trouwens. Er wordt weliswaar veel geëxperimenteerd, maar tegelijk is er natuurlijk een partituur, en zijn er cues waar we ons aan moeten houden. Ik ben zeer benieuwd hoe dat in het geheel allemaal ingepast zal worden.’